AFYON İLİ COĞRAFİ KONUMU
Afyon, Tükiye’nin coğrafi bölegelerinin üçü üzerinde (Ege, Akedniz, İç Anadolu) yayılan bir ildir. Büyük kısmı Ege Bölgesi’nin İçbaı bölümünde bulunur. Güneyde bulunan Başmakçı, Dazkırı, Dinar ve Evciler ilçelerinin bazı toprakları Akdeniz Bölgesi sınırları içine girer. İlin doğu ve kuzeydoğu kısımlaraındaki bazı topraklarda İç Anadolu Bölgesi’ne taşar. Önemli merkezleri birbirine bağlayan kara ve demiryolları Afyon’dan geçer. Bu özellikleri sebebiyle Afyon, Yolların kesiştiği, bölgelerin birbirine bağlandığı bir merkez konumundadır.

Afyon doğuda Konya, batıda Uşak, kuzeybatıda Kütahya, güneybatıda Denizli, güneyde Burdur, güneydoğuda Isparta ve kuzeyde Eskişehir illeri ile komşudur. Denziden yüksekliği 1034 m olup, 37°45 ve 39°17 kuzey enlemi, 29°40 ve 31°43 doğu buylamı üzerinde yeralmakatadır. Afyon ili arazisinin % 47.5’ini dağlar, %32.6’sını platolar ve % 19.9’unu ovalar oluşturur.

YÜZEY ŞEKİLLERİ
Afyon topraklarının büyük bölümü akarsu vadileri ile yoğun bir biçimde yarılmış yaylalardan oluşur. Denizden ortalama yüksekliği 1000-1200 m arasındaki bu yayla yüzeylerinin üzerinde bir bölümü volkanik oluşumlu dağlar yer alır. Bunlar Bolvadin ilçesinin kuzeydoğusundaki Emirdağ(2307 m) ve Beydağı (1750 m); güneybatı Toroslar’ın uzantılarında Sultandağları (Topraktepe 2531 m ); Sandıklı ilçesinin Kumalar Dağı (2250 m ) güney batıda Akdağ (2449 m) , Burgaz Dağı (1754 m ) ve il merkezinin güneybaısındaki Kocatepe’de (1903 m)dir. İl merkezi içinde üzerinde ünlü Afyon Kalesi’nin yeraldığı volkanik kayalardan oluşan 1200 m yükseltideki Sivritepe de bunların arasında sayılır.

Kuzeydoğudan kuzeybatıya uzanan il arazisi üzerinde baz özellikler görülür. İlin kuzey batısında Dazkırı Ovası yer alır. Kuzeydoğuya doru dağlar arasındaki engebeli yore geçilerek iki bölümden meydana gelen Dinar Ovası’na gelinir. Sandıklı yöresi, etrafı dağlarla çevrili bir ovanın bulunduğu yüzey şekillerine sahiptir. Sandılı’nın Başağa yöresindeki tepeleri geçtikten sonra Küçük Sincanlı Ovası’na gelinir. Bu ovanın birçok yeri çayırlıktır. Kuzeybatısında Tınaztepe ve Çiğiltepe arasındaki Damlalı Boğazı, geçilerek Büyük Sincalı Ovası’na gelinir. Bu ova, doğuya doğru çok hafif bir eğimle uzanarak. Afyon Ovası ile birleşir.

İl merkezi eski bir yanardağın krateri üzerine kurulmuştur. Şehir merkezinde Afyon Kalesi, Sarıkız Tepesi ile Cirit Tepe yer almaktadır. Ovanın etrafını çeviren dağlar çıplaktır. Erozyon yüzünden kayalar açığa çıkmıştır. Ova, Eber ve Akşehir Gölleri’ne doğru çok az bir eğimle alçalmaktadır. İl toprakları, çeşitli özellikler göstermesine rağmen çoğu volkanik topraklardan meydana gelmiştir. Volkanik maddelerin oluşamadığı veya silindiği yerlerden neojen topraklar ve yer yer çernozen topraklar görülür. Batı ve kuzey bölgelerinde kahverengi orman toprakları hakimdir. Çukur düzlüklerde ise Alüvyonlu topraklar yer alır.

JEOLOJİK DURUM
Afyon toprakları III. Jeolojik Zaman’da (Neojen) oluşmuştur. Ancak, I. Jeolojik Zaman’dan (Paleozoik) kalma 1500 m üzerinde dağ dizileri vardır. Genç oluşumlar ile eski oluşumların çatışmasından sert, eski yapılara yükselerek bugünün dağlarını oluşturmuştur. III. Jeolojik Zaman’da volkanik oluşumlar ortaya çıkmıştır.

Afyon toprakları I. Derecede Batı Anadolu Depre Kuşağı üzerinde yer almaktadır. İlde geçmiş yıllarda şiddetli depremler görülmüştür. En son örneği 6.1 şiddetindeki Dinar depremidir.

DAĞLAR
Ahır Dağları : 1940 m yüksekliktedir. Sincanlı ile Sandıklı ilçelerinin arasındadır. Dağın eteklerinde çamlıklar görülür.
II. Akdağ : 2449 m yüksekliktedir. Sandıklı ve Dinar ilçeleri ile Denizli’nin Çivril ilçeleri arasındadır. Çevresi ormanlıktır.
III. Burgaz Dağı : 1754 m yüksekliktedir. Hocalar ile Uşak ilinin Banaz ilçesi arasındadır.
IV. Emir Dağları : 2307 m yükseklikte olan bu dağlar, Bolvadin ilçesi ile adını verdiği Emirdağ ilçesi arasındadır.
V. Kumalar Dağları : 2447 m yükseklite olan bu dağ, Sandıklı-Şuhut arasında yer alır. Kurtuluş Savaşı’nın burada başlamış olması açısından önemlidir.
VI. Paşa ve Bey Dağları : Paşa ve Bey dağları 1750 m yüksekliktedir. Bolvadin ve Bayat ilçeleri arasında yükselen tepeye Paşa Dağı, batı ve kuzey yönünde uzanan dağlarada Bey Dağları denilir.
VII. Maymun Dağları : 1622 m yükseklikte olan bu dağ batı bölgesindedir.
VIII. Bozdağ : 1250 m yüksekliğinde olup batı bölgesindedir.
IX. Söğüt Dağları : 1919 m yükseliğindeki bu dağ Dinar ve Dazkırı ilçeleri arasındadır.
X. Sultandağları : 2519 m yüksekliği olan bu dağlar, adını verdiği Sultandağı ilçesi ve Akşehir yönünde uzanmaktadır.

OVALAR

I.Afyon Ovasi : Tamamı kapalı bir havza durumundadır. Akarçay’ın kuzeybatı-güneydoğu yönünde katettiği geniş düzlükler halindedir. Eynihan Dağları ( Bey Dağı 1750 m , Şamdağı 1500m, Emirdağları 2066m ) ve batıda Kalecik Tepeleri’nin yer aldığı Kumalar Dağları vardır. Akarçay’ın sağında ve solunda uzanan ova, Eber ve Akşehir Göllerine çok az bir eğimle alçalmaktadır.
II.Dinar Ovası : Dinar Ovası, Dinar’dan doğarak (Suçıkan) akan Büyük Menderes’in Samsun Dağları ile Karadağ rasında geçtiği vadide daralıp tekrar genişleyerek il sınırlarına kadar devam eder.
III.Dombay Ovası : Akdağ, Kumalar ve Samsun Dağları ile çevrilidir. Bu ova güneye doğru alçalan bir tekne gibidir. Güneyinde Çapalı Bataklığına yer veren ova, kuzeyinde Sandıklı-Dinar ararsındaki ağrızalı sahayı meydana getirir.
IV.Sandıklı Ovası : Kufi Çayı’nın kolları olan Hamam Çayı ile Sandıklı’nın içinden geçen Beylik Deresi’nin birleştiği yerde yükselti bin metreden aşağı düşmektedir. Ova, Kufi Çayı’nın akışı yönünde uzanarak Akdağ ile Burgaz Dağları rasındaki vadide son bulur.
V.Büyük Sincanlı Ovası: Kuzeyinde İlbudak Dağları (1563 m) güneyinde Ahır Dağları, batısında Murat Dağları (2312 m ) bulunmaktadır. Bu ova doğuya doğru çok hafif bir meyille uzanarak Afyon ovası ile birleşir.
VI.Küçük Sincanlı Ovası : Büyük Sincanlı ve Sandıklı Havzaları arasında bulunur. Küçük bir çöküntü ovasıdır. Ortalama yükseltisi 1190 m olan ovanın etrafı dağlarla çevrilidir. Başağaç Boğazı ile Sandıklı Ovasına, Damlalı Boğazı ile Büyük Sincalı Ovası’na bağlıdır.
VII.Şuhut Ovası : Doğusu bir plato ile sınırlıdır. Batısı derin vadiler ile yarılmış dik ve çıplak Kumalar Dağlar ile, güneyi ise Kocakal (1675 m ) ve Kayrak Dağı ile çevrilidir.
VIII.Çöl Ovası : Geneli ve Çamurca Ovaları : Bu küçük ovalar, Sultandağları’nın kuzey etekleri ile Kumlar Dağları’nın güney etekleri arasında sıralanır.
IX.Emirdağ Ovası : Güney’de Emirdağları ile çevrilidir. Doğu-batı yönünde uzun, kuzey-güney yönünde dardır. Tabanlarında geniş çayırlıklar bulunur.

YAYLALAR
Kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu dağ dizileri ile kaplı İçbatı Anadolu kenti olan Afyon’da orta derece yükseltiye sahip sayısız yaylalar vardır.

Yaylalar, aleyçık, kıl çadır ve toprak örtülü dam gibi basit malzemeli iskan yerleri ile bugünde faaliyetlerini sürdürmektedir.
Merkez : Kalecik, Çırakdede ve Kocatepe Yaylaları
[b]Bayat : Çanacık, Mekan ve Çöyürlü Yaylaları
Boladin : Paşadağ ve Çoğu Yaylaları
Dazkırı : Sögütlü, Horu, Kabaklı, Cerit ve İncebel Yaylaları
Dinar : Cerit , Horu ve Kadılar Yaylaları
Emirdağ : Yellibel, Yassıyurt, Gözeli, Emir Baba Yaylaları, Döneryayla, Darısekisi, Gedikliyayla, Kütüklü, Gölcük, Karahal, Çiçekli ve Kızdoğdu
Hocalar: Burgaz, Alıçlı ve Eldizan Yaylaları
Evciler : Bozyayla
İşcehisar : Ağın ve Asar Yaylaları
Kızılören : Akdağ ve Göküz Yaylaları
Sandıklı : Akdağ-Kocayayla, Kilimatan, Ahır ve Oktur Yaylaları
Sultandağı : Balaban ve Dumra Yaylalar
Şuhur : Kumalar, Kavaklı ve Bedeş Yaylaları

AKARSULAR
İlin akarularının bir bölümü Karadeniz’e, bir bölümü Ege’ye, bir bölümüde Eber ve Akşehir Gölleri’nin yeraldığı kapalı havzaya gider. Ilk baharda eriyen kar ve yağmur suları ile bol suya kavuşur, ancak yazları cılızlaşıp kuruyan karsular vardır. Düzgün rejimli olmayan akarsular şu şeklide sıralayabilririz:
I. Akarçay : Ahır Dağı’nın kuzey eteklerinden doğarak Eber Gölü’ne dökülür.
II. Kufi Çayı : Büyük Menderes’in kolu olan bu çay, Kumlar eteğinden doğar. uyu çeşitli sıcak su kaynakları ile çoğalarak büyür.
III. Kali Çayı : Kocatepe ve çevresindeki dağlardan doğrak Eber Gölü’ne dökülür.
IV. Menderes Çayı : Kufi Çayı ile Dinar Suçıkan’ın birleşmesinden oluşan bir akarsudur.
V. Sakarya Çağı : Emir ve Beydağları’ndan gelen sel ve yağmur suları ile beslenir.
Bu akarsular dışında Afyon ilinde Kocaçay, Seyitsuyu, Hamamçayı gibi akarsularda vardır.

GÖLLER

I. Eber Gölü : İlin Çay ve Bolvadin ilçeleri sınırında 150 km² yüzölçümüne sahip Eber Gölü, Akarçay ve Sultandağları’ndan gelen kaynak suları ile beslenmektedir. Derinliği 3.98 m, denizden yüksekliği ise 966.98 m’dir. Eber Gölü, bir zamanlar Kuş Cenneti görünümünde ve yüzeyinde du çiçekleri ile bezenmiş bir bahçe iken, günümüzde yanına yaklaşılamayacak kadar kirletilmiştir. Eber Gölü’nü tehdit eden en büyük unsurlar, Afyon şehrinin atıkları, süt endüstrisi, Şeker ve Alkoloid fabrikalarının atıklarıdır. Diğer bir tehdit unsuruda, atıklaın Eber Gölü’nde biriktikten sonra gölün arıtma vazifesi görmesi ve bu nedenle desüzülen temiz suyun Akşehir Gölü’ne akıtılmasıdır. Gölün derinliği bugün 1.70 m’ye kadar düşmüştür. Önlem alınmadığı takdirde daha da düşeceği bir gerçektir.
Gölde ekonomik değeri en yüksek olan kamış üretimi yapılmakta ve sazan, turna ve aynalı sazan balığı bulunmaktadır. Ayrıca gölün av turizmi içermesi sebebi ilede il dışından birçok kişinin göl kıyısına av evleri yapmasına yol açmıştır.
Eber Glü’nde dikkat çeken bir diğer özellikte yerli halkın “kopak” adını verdiği su üzerinde kamış köklerinin oluşturduğu yüzer adacıkların bulunmasıdır.
Eber Gölü, Konya Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nun 1992 yılında aldığı bir karar ile birinci derecede sit alanı ilan edilmiştir.

II. Karakuyu Gölü : Dinar ilçesi sınırları içerisinde Büyük Menderes Yukarı Havzası Membası’nda yer almakta olup, Ankara-Antalya karayolu güzergahında, Dinar yol kavşağından 10 km sonras yolun hemen sağındadır.
Karakuyu Gölü’nün ve Kocapınar kaynaklarının bir özelliği İçbatı Toros kuşağı göller bölgesinde yer alan Burdur, Eğirdir ve Işıklı Göller’nin tam ortasında yer alması ve kaynak sularında oluşmasından dolayı donmaması sonucu, kış mevsiminde kuşlar için doğal bir ortam oluşturmasıdır. Bu sebebten ötürü, 1994 yılında göl, Orman Bakanlığı’nca “Yaban Hayatı Koruma Sahası” statüsüne alınmıştır.

III. Karamık Gölü (Bataklığı) : Çay ilçesi sınırları içinde yer alan Karamık Gölü, Dinar-Çay karayolu güzergahı üzerindedir. Yüzölçümü 40 km²’dir. En derin noktası 3 m ve denizden yüksekliğide 1001 m’dir. Sularını güneydeki düden (suyutan) aracılığı ile Eğridir Gölü’ne akıtır.
Bataklıkta, saz ve kamış üretimi ile, sazan ve turna balığı yetiştirilmektedir. Bir zamanlar kerevit çıktığı halde bataklığın kirletilmesi ile nesli tükenmiştir. Çulluk, karabatak, yaban öredeği gibi kuş türleri bulunmaktadır.
Göl, Konya Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nun 1993 yılında aldığı bir karar ile birinci derecede sit alanı ilan edilmiştir.

IV. Akşehir Gölü : Afyon-Konya il sınırlar içerisinde bulunan Akşehir Gölü 304 km²lik genel yüzölçümünden 211 km²lik kısmı Sultandağı ilçesi sınırında kalmaktadır. Derinşiği 4.5 m , denizden yüksekliği 956. 19 m’dir.
Göl, Eber Gölü ve Sultandağı akarsuları ile beslenmektedir. Göl içinde turna ve sazan başığı etişmekte olup, yaban öredeği yaban kazı, karabatak ve karameke gibi göçmen kuşlar bulunmaktadır. Gölde kara ve su ürünler avcılığı azla miktar yapılmaktadır.

VI. Acı Göl : Afyon ve Denizli il sınırlar içerisinde bulunan gölün genel yüzölçümü 41,5km²’dir. Derinliği 1.5 ile 2.5 m arasındadır. Denizden yüksekliği 842 m’dir. İsminden de anlaşılacaı gibi suyu acı olan golden ihracatı da yapılmakta olan sodyum sülfat üretilmektedir. Gölün doğusunda bulunan dağlarda yırıtıc kuşlarında bulunduğu yabanıl bir hayat vardır.

VII . Karagöl : Hocalar ilçesi sınırlarındaki Yağcı ormanları içinde yer almaktadır. 750-800 m²’lik alan kaplayan gölün derinliği 4-5 m’den fazladır. Suyunun siyah olmasından dolayı Karagöl olarak adlandırılmıştır.

VIII. Pınarbaşı : Emirdağ ilçesindedir. Alabalık avcılığı yapılan Pınarbaşı’nda yaban kazı, ördek ve meke gibi kuş türleri bulunmaktadır. Afyon merkez ile çevresindeki dağlık, kayalık ve ormanlık bölgelerde; keklik, tavşan ve tilki avı; Köroğlu Beli, Eynihan Dağları, Sultandağları, Emirdağ, Kumalar ve Çapak Çayırı’nda Tavşan, keklik, domuz, kır güvercini, karatavuk, ve sığırçık avcılığı yapılır.

BİTKİ ÖRTÜSÜ
Afyon’un doğal bitki örtüsü kara ikliminin el verdiği kuru orman topluluklarıdır. Dağlık alanlarda varlığını sürdürmekte olan bu ormanlar düzlüklerde tamamiyle ortadan kaldırılmıştır. Ormanların yokedilmesi sonucu ilin ovalık alanları bozkır görünümünü almıştır. İlin kuzey ve batısındaki yüksek dağlık kesimler Karaçam ve Ardıç ormanlıklarının yayılım alanıdır. Burda ormanın üst sınırı 1800 mlere erişir. Ovalar tamamen açıktır. Ovalarda akarsu boylarında söğüt ve kavak ağaçlarına, durgun su kıyılarında ise kamışlara rastlanılır.

Afyon çevresinin bitki örtüsü daha çok step özelliği gösterir. Topraklarının %14.6’sı ormanlıktır. Platolar ve yaylalar daha çok bozkır bitkileri ile kaplıdır.


İKLİM
Afyon, Ege Bölgesi’nde olmasına rağmen Ege iklimi ile bağdaşmaz. Yükselti ve denizden uzaklık sebebi ile Afyon’un iklim şartlarında İç Anadolu iklimi ile benzerlikler görülür. Daha çok kışları soğuk ve kar yağışlı yazları sıcak ve kurak bir step iklimi görülür. ilkbahar ve sonbaharda yağışlar yağmur şeklindedir. En sıcak ay ortalaması 22.1 derece, en soğuk ay ortalaması 0.3 derecedir. Afyon günümüze kadar rastlanılan en düşük sıcaklık –27.2 derecedir (30.12.1948), en yüksek sıcaklık ise 39.8 derecedir(29.07.2000).
Afyon’da sıcaklığın 0 dereceye düştüğü günlerin, yani don olayı görülen günlerin sayısı 94’tür. Afyon’da yıllık yağğış miktarı 455 mm’dir. İlde yıllık ve günlük yıl sıcaklık farkları yüksektir. Afyon’da meterolojik gözlemlere 1929 yılında başlanmıştır. İl merkezinde bir gözlem istasyonu bulunmaktadır.

__________________