Elektronik Kütüphanelerin Eğitimdeki Yeri ve Önemi

Giriş

Dünyadaki teknolojik değişim, birey ve toplumların değişimlerini gölgede bırakacak şekilde ilerlemektedir. Bu değişim uygarlığın tümünü etkileme sürecindedir. Günümüzde dünyada üretilen ve kullanılan bir çok teknoloji ve ürün küreselleşen dünyanın ortak malı olmuştur.
Çalışmamız; gelişen teknolojiye bağlı olarak kütüphanelerin (bilgi ve enformasyon merkezleri) klasik anlamdaki konumlarının değişerek, elektronik ortamdaki dijital kütüphanelerin gelişimi bilime ve eğitime katkı yönüyle ortaya konmaktadır.

Bilginin üretilip depolandığı, saklandığı ve tekrar kullanıma sunulduğu yerler olan kütüphaneler günümüzde devasa bilgi merkezleri haline dönüşmüşlerdir. Günümüzde kitapların (basılı yayınlar) bir kısmı kağıt baskıdan çıkarak sanal ve saydam yapılı materyallere (CD, CD-ROM, DVD, VCD vb.) aktarılarak elektronik kitap formatı haline dönüşmüşlerdir. Bu gelişmeyle birlikte kütüphaneler de elektronik ortama doğru taşınma yoluna girmişlerdir. Böylelikle duvarsız sayısal (dijital) kütüphaneler doğarak intra / internet bilgisayar ağları ile birlikte kütüphaneler insanlığın hizmetine girmiştir. (Sayısal kütüphaneler ile ilgi detaylı bilgi alt konularda teknik olarak belirtilmiştir.)

Eğitim – Kütüphane İlişkisi

Klasik anlamda eğitim: “belirli bir konuda, bir bilgi ya da bilim dalında yetiştirme ve geliştirme işidir”. Diğer bir ifadeyle; “eğitme yollarını gösteren bilim” olarak ifade edilmektedir. Eğitim bir nevi insan hayatının bütün evresinde devam eden bir süreçtir. Eğitim terminolojisinin pozitif yaklaşımının yanılıra bireysel, sosyal boyutunu ifade ederken; bireyin içinde yaşadığı toplumu denenmiş değer yargılarına göre yerleştirilmesi için uygulanan, onun yetenek ve kapasitesine göre bütün, akılcı ve duygusal davranışlarının geliştirilmesine yönelik çalışmaların tümü eğitim sürecini kapsamaktadır.
Eğitimin terminolojik tanımlarının ortak yönü; bireyin kendisini yenilemesi, geliştirmesi, öğrenmesi işlevlerini materyal ve teknoloji kullanarak öğrenme güdüsü ve fiili ile gerçekleştirmesi eylemini kapsamaktadır. Kütüphanelerin eğitimle olan ilişkisine baktığımızda ise ortak konumda farklı boyutlar ortaya çıkmaktadır.
“Kütüphane eğitimin her düzey ve türünde onu tamamlayıcı, bütünleyici bir araç olarak kabul edilmeli ve kullanılmalıdır”. Gelişmiş devletlerde bilgi en büyük yatırımdır. En üst düzeydeki eğitim/öğretim kurumlarından en alt düzeydeki eğitim/öğretim kurumlarına kadar bilginin iletilmesi ne derece önemli ise, bu bilgilerin depolanıp, korunarak kullanıcılara aktarılmasında da kütüphaneler o derece önemlidir.
Eğitim ve kütüphane kurumları beraber olmak zorundadır. Bu; hem ilköğretim okulları hem de lise ve yükseköğretim kademeleri için geçerlidir. Bunun için kütüphaneler ilgili kurum ve kuruluşların gereksinimlerine göre yeniden şekillenerek özel boyuta bürünmüşlerdir. (Araştırma Kütüphaneleri, Üniversite Kütüphaneleri, Okul Kütüphaneleri, Özel Kütüphaneler vb.)


Elektronik Kütüphaneler

Değişen dünya ve gelişen teknoloji bireyleri ve kurumları da etkilemiş ve değişime zorlamıştır. Bu değişim sürecinde; birey, teknoloji ve değişim üçlüsü önemli bir döngü oluşturmaktadır.Bu değişim döngüsünde teknoloji ile birlikte kütüphaneler de yeralmışlardır. Değişen koşullara göre kütüphanelerin, kütüphane teknolojilerinin ve buna bağlı olarak kütüphanecilerin de değişime (eğitim, araç/gereçler, teknolojik yenilikler vb.) ayak uydurmaları ve kendilerini yenilemeleri kaçınılmaz bir hale gelmiştir.Yeni bin yılın (milenyumun) teknoloji harikası olan bilgisayar ve internet teknolojisi inanılması güç birçok gelişmeyi insanlığın hizmetine sunmuştur.
Bilgi kaynaklarının toplandığı, kullanıcıların gereksinimleri doğrultusunda bilgi kaynaklarını sağlayan, belirli yöntem ve tekniklerle bunları düzenleyen, kullanıcılarına gereksinim duyduğu her türlü bilgi hizmetlerini veren kurumlar olan kütüphaneler bilgisayar teknolojisini kullanarak, klasik anlamdaki kütüphanecilik anlayışından çıkarak bilgisayara bağlı elektronik (sayısal, dijital) bilgi merkezleri olmaya doğru yönelmişlerdir.
Teknoloji bilimin uygulamaya geçirilmiş halidir. Kütüphaneler ise insanlık tarihinin her döneminde bilginin toplandığı, korunduğu, organize edilerek kullanıma sunulduğu merkezler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilgi ve teknolojinin uygulanması sonucu kütüphaneler de değişime ayak uydurmuşlardır. Üretilen bilginin elektronik ve saydam ortama aktarılmasında bilgisayar teknolojisi kütüphanelere çağ atlatmış ve üretilen bilginin hem basılı olarak hem de saydam ve dijital ortamda depolanmasıyla kütüphaneler enformasyon merkezleri haline dönüşmüşlerdir.
Teknolojiye bağlı olarak üretilen, depolanan ve kullanıma sunulan enformasyon halindeki bilginin bilgisayarlara yüklenerek kullanıcılara yakın ve uzak erişimli (intranet & internet) aktarılmasıyla birlikte “elektronik kütüphanecilik” terimi ortaya çıkmıştır.
Elektronik kütüphaneler konusunda birçok faklı yaklaşımda tanımlar bulunmaktadır. Bu tanımların genel olarak ortak amacı; “elektronik kütüphanelerin temel özelliklerinin farklı kaynakları bir arada kullanmak amacıyla teknolojinin kullanılması, farklı elektronik kütüphaneler arasında bağlantı kurulması ve kaynaklara herkesin erişiminin sağlanmasının asıl hedef olması ve elektronik kütüphane koleksiyonlarının sadece mevcut basılı kaynaklarla sınırlı kalmayıp basılı biçimde hizmete sunulamayacak kaynakların da elektronik kütüphaneler aracılığı ile hizmet vermesi olduğu söylenebilir. Gelişen teknoloji ile birlikte ortaya konan elektronik kütüphaneciliğin ana esas unsuru, birden çok kütüphanenin elektronik ortamda (bilgisayarlar arası ağ) bilgisayarlar arası anında (on-line) erişim bağlantılı olmalarıdır. Bir diğer ifadeyle, elektronik kütüphane (electronic library): hem kütüphane işlevlerinin, hem de kütüphane materyallerinin bilgisayar ortamında gerçekleştirildiği, kağıdın kütüphane işlemlerinde ve materyal olarak kullanılmadığı kütüphane türüne elektronik kütüphane denilmektedir.
Elektronik kütüphanelerde ana unsur insan ve bilgisayardır. Elektronik kütüphanelerde veriler bilgisayara yüklenerek interaktif bilgi aktarımı dijital ortamda sağlanmaktadır. Buna bağlı olarak elektronik kütüphaneleri; basılı medya, çevrimiçi indeksler, tam metin tarama ve erişim, otomatikleşmiş sistemler, bilgisayara dayalı karar verme ve bilginin intranet ve internet ortamında sunulmasını sağlayan duvarsız bilgi merkezleri olarak nitelendirebiliriz. Elektronik kütüphanecilikte kitaplar, dergiler, tezler ve diğer materyaller e-kitaplar, e-dergiler, e-tezler’e dönüşmektedir.
Elektronik kütüphanecilikte kütüphaneciler için genellikle programların detay düzeydeki işlem birimlerinden çok sonuçlar ön plandadır. Bilginin elektronik ortama aktarılmasıyla kütüphaneler de elektronik ortama dönüşmüşlerdir. Bu dönüşümde şu kriterler oldukça etkili olmuştur:
• Yetişmiş insan unsurunun sağlanması,
• Yenilikçi (reformcu) yönetim anlayışının sağlanması,
• Gerekli elektronik donanım desteğinin sağlanması,
• Fiziksel yapı (bina) desteğinin sağlanması,
• Teknoloji desteğinin sağlanması,
• Internet bağlantılı ana bilgisayar (server) / servis sağlayıcı desteği,
• Bilgisayar ağ (network) desteği,
• Terminal (LAN: Local Area Network) desteği,
• Sistemin kesintisiz (UPS) çalışmasının sağlanması desteği,
• Güçlü ve sorunsuz bir bilgisayar işletim sistemi ve program desteği,
• Web desteği.
Elektronik kütüphaneciliğin teknoloji ve insan altyapı desteği sağlandıktan sonra kütüphane bilgilerinin bilgisayar ortamına aktarılarak kullanıma sunulmasında ise aşağıdaki kriterler ön plandadır.
• Metin, veri ve şekillerin bir arada sayısal veriye (digital data) dönüştürülebilmesi ve bu veriye ISDN (Integrate Services Digital Network) iletişim teknolojisi yoluyla erişilebilmesi (Günümüzde ISDN teknolojisi yerine internet teknolojisi kullanılmaktadır.)
• Kütüphanelerde bilginin elektronik olarak ağlaşması (dijital network haline dönüşmesi) böylece kütüphanenin fiziksel yönünün önemini yitirmesi,
• Bilginin yönetiminde ve manipüle edilmesinde yapay zeka/uzman sistemlerin kullanılması,
• Bibliyografik veri tabanlarına erişimde evrensel protokollerin standartlaştırılması ve gelişmesinde ilk adımların atılması,
• Basılı biçimdeki bilginin (kitap, dergi, tez vb.) yerini büyük bilgisayarlara (Gelişmiş, kapasitesi yüksek server bilgisayarlar) yerleştirilmiş elektronik veri tabanlarının alması,
• Etkileşimli (saydam) optik malzemelerin kullanılması (CD, CD-ROM, VCD, DVD vb.),
• Bilgiye erişimde, depolanmasında ve manipüle edilmesinde süper mikro bilgisayarların ve CD-ROM (DVD, VCD, CD, Data kartuş, Re-writer CD, Optik kartuş vb.) lazer disk ve teknolojisinin kullanılması, bilgiye erişimi kolaylaştıracaktır.
Elektronik kütüphanecilikte kütüphaneler, işlevlerini bilgisayar teknolojisi sayesinde daha etkin, daha hızlı ve doğru olarak gerçekleştirme olanağına sahip olmuşlardır. Böylelikle çevrimiçi ve erişim dijital ortama taşınmıştır.
Elektronik kütüphaneciliği etkin ve çekici kılan unsurlar:
• Gelişmiş teknoloji (bilgisayar teknolojisi),
• Kitapların bibliyografik künyelerinin MARC (makinaca okunabilir katalog dili) formatlı olarak bilgisayara aktarılması ve erişim sağlanması,
• Bazı kitapların tamamının farklı formatlarda (PDF, DOC, HTML, PHP vb.) bilgisayara aktarılması (e-kitap) ve erişim sağlanması,
• Tezlerin (yüksek lisans ve doktora) bibliyografik künyelerinin ve tezin tamamının PDF ve farklı formatlarda bilgisayara aktarılması (tez bankası) ve erişim sağlanması,
• Süreli yayınların elektronik formata bürünmeleri ve erişimlerinin özet veya tam metin olarak sağlanması,
• Müracaat kaynaklarının (ansiklopedi, sözlük, yıllık, rehber, almanak vb.) basılı formattan dijital formata dönüştürülmesi (CD-ROM, VCD, DVD vb.), on-line veya off-line erişim sağlanması,
• Gazetelerin basılı (kağıt) formatlarının yanısıra dijital ortama taşınmasıyla elektronik ortamda kullanıcıların erişimine sunulması,
• Güçlü ve çekici internet web sayfalarının varolması ve birçok erişime izin vermesi, Kütüphaneleri klasik anlamdaki boyutundan çıkararak dijital elektronik ortamdaki boyuta taşımıştır.
Elektronik kütüphanelere (electronic library) ve çevrimiçi dünyaya baktığımızda ortaya konan gelişme elektronik kütüphaneleri hızla duvarsız dünyaya doğru çekmektedir. Çevrimiçi dünyadaki gelişme ve üretime baktığımızda ortaya çıkan tablo çalışmamızda ortaya koyduğumuz analiz ve boyutu özetlemektedir:
• Dünyada her yıl 2 exabyte – 1000 katrilyon byte- bilgi üretiliyor, üretilen bu bilgi yaklaşık olarak 20 milyar adet The Economist & Time dergisi’ne eşittir,
• Her yıl 80 milyar fotoğraf, 2 milyar rontgen filmi çekilmekte,
• ABD’de günde 610 milyar e-posta, 15 trilyon sayfa çıktı üretilmekte,
• 1999 yılında 2,5 milyar CD üretildi,
• WWW (dil, yazı ve baskıdan sonra insanoğlunun iletişiminde 4. aşama olarak www doğdu),
• Bugün itibariyle büyüklüğünü ve içeriğini bilmemizin mümkün olmadığı 14.322.950 “hostname”i olan site mevcut (1.Nisan.2000 [Sadece Kayıtlı Kullanıcılar Linkleri Görebilir. Üye Olmak İçin Tıklayın...])
• Son 7 yılda internet ve elektronik ortamda % 8 milyon büyüme (1993’de 130 web host’u var- M. Gray, MIT) ortaya çıkmıştır,
• milyardan fazla “tekil-unique” indekslenebilir belge üretilmiştir (18 Ocak 2000 Inktomi ve Nec Research Institue), (bu miktara yansıtıcı Serverlar da yer alan kopyalar ve web arayıcılarından saklanan “hidden” belgeler dahil değildir),
• “Yüzey web”de ~2.5 milyar belge, “derin web”le birlikte ~550 milyar belge yer
almaktadır. Bu gelişim ve üretim her yıl artarak devam etmektedir.

Elektronik Kütüphanelerin Eğitim/Öğretime Katkısı

Elektronik kütüphaneler eğitim/öğretime yeni bir çehre ve yeni bir boyut getirmiştir. Bu boyut hem kullanılan teknoloji açısından hem de kullanıma sunulan dijital bilgi (ürün) yönüyle olmuştur.
Eğitim/öğretime katkıda elektronik (dijital=sayısal) kütüphaneler;
• Zaman,
• Para,
• Emek,
• Personel,
• Fiziksel mekan (bina)
unsur ve maliyetlerini en aza indirmişlerdir. Klasik anlamdaki kütüphanelere gidilerek yerinden bilgiye ulaşmada kaybedilen zaman, bu uğurda harcanan emek ve para elektronik kütüphaneler yönüyle avantaja dönüştürülmüştür. Elektronik kütüphaneler hem klasik eğitime (sınıf ortamlı eğitim) hem de uzaktan eğitime (eğitimci ile öğrencilerin aynı mekanda olmadan gerçekleştirdikleri eğitim) dolaylı ve direkt olarak katkı sağlamaktadırlar.
Elektronik kütüphaneler, eğitim/öğretime katkı yönüyle güncel bilgiyi hızlı bir şekilde iletmektedir. Bilgisayar ve internete dayalı elektronik kütüphaneler dünyada üretilen bilgiyi en kısa sürede eğitim/öğretimin hizmetine sunmaktadır. Bilgi bugün itibariyle klasik anlamda basılı materyallerden çıkarak (uyuyan mumya) adeta canlanmıştır. Bu canlanma bilginin farklı formatlarda (ses, resim, fotoğraf, film, yazılı doküman vb.) karşımıza çıkmasından kaynaklanmaktadır. Farklı formatlardaki bu bilgi ise elektronik kütüphaneler aracılığı ile eğitim/öğretimin hizmetine sunulmaktadır.
Elektronik kütüphanelerin eğitim/öğretim de başarıyla kullanılmasında; kullanılan network, dijital yapı, elektronik dokümanlar, elektronik dergiler, elektronik ödünç verme, elektronik kütüphanenin imajı, tasarımı ve formatı, kalite güvencesi ve elektronik kütüphaneyi kullanan öğrenci desteği etkili unsurların başında gelmektedir.
Elektronik kütüphanelerin kullanıcılara farklı formatlarda sunmuş olduğu bilgiler çekici bir hale gelmiştir. Belirtilen bu süreç ve gelişmeler bireyin eğitim/öğretim sürecine pozitif bir katkı sağlamaktadır.











Sonuç ve Öneriler

“Elektronik kütüphaneler” ve “eğitim” kavramlarına birlikte bakıldığında; elektronik kütüphaneler (digital libraries) ve eğitim (education) biri olmadan diğeri olmayan ya da eksik kalan birbirlerine gereksinimleri olan ve birbirlerini tamamlayan bir bütünü oluşturmaktadırlar. Elektronik kütüphanelerin oluşumunda ana unsur alt yapıdır.
Elektronik kütüphanelerde ana unsur;

• Yetişmiş (uzmanlaşmış) insan,
• Ekonomik (bütçe) destek,
• Fiziki altyapı (bina),
• Teknolojik yatırım desteği’dir.

Dünya’nın birçok gelişmiş eğitim kuruluşlarına baktığımız da da durum aşağı
yukarı aynı standartları ortaya koymaktadır. Uluslar arası web kütüphaneciliği, bilginin ortak kullanımı ile oluşmaktadır, şimdiki web kütüphanelerinde aranılan bilgiye ulaşma da sayısal kütüphanelerin sahip oldukları bilgi ve misyonları; iyi bir planlama, çalışma konfigürasyonu, bilgi, dizayn, personel, Bütçe ve teknoloji altyapılarıyla birlikte oluşmaktadırlar. Bunların bileşenleri de dijital kütüphaneleri oluşturmaktadır.

Bilgi toplumu olma yolunda üretilen her bilginin enformasyon haline dönüştürülerek, kullanıma sunulmasında elektronik kütüphanelerin önemi büyüktür. Bilginin nesne veya eylem olarak karşılığı olan enformasyon; bilgiyi depolayan, aktaran, yayan bir birimdir.
Günümüz bilgi toplumunda iyi eğitilmiş bireyler bilgiden daha fazla yararlanmada; emek, zaman ve para kaybını en aza indirgemede elektronik (dijital) kütüphaneleri kullanmaktadırlar. Eğitim/öğretim kurumlarında elektronik kütüphaneler öğretici (öğretmen), öğrenci ve okul üçgeninde bilginin kesişim noktasında yer alarak istenilen bilgiye ulaşmada öğretmen ve öğrencilerin kütüphaneye gelerek zaman ve emek kaybının önüne geçmektedir. Böylece öğretmen ve öğrenciler elektronik kütüphaneler sayesinde fiziksel mekanlı binalara gitmekten kurtularak aradıkları bilgi ve belgeye istedikleri zaman diliminde istedikleri mekandan bilgisayar (internet) aracılığı ile ulaşabilmektedirler.

Eğitim/öğretim sürecinde de; bilim, teknoloji ve bunlara bağlı olarak üretilen ürünler ortaya çıkmaktadır. Bu döngüde bilgisayar teknolojisi ve elektronik kütüphaneler örgün eğitimde ve yaygın eğitimde ve de uzaktan eğitim yöntem ve süreçlerinde önemli bir unsur olarak gelişerek, katkı sağlayarak varlığını sürdürmektedir. Bu süreçte ise insan ve teknoloji birlikte yürüyeceklerdir.

Eğitimi bir bütün halinde tamamlayan dijital (sayısal, duvarsız ) kütüphaneler kullanılan teknoloji itibariyle geleceğin kütüphanelerini (future library) oluşturmaktadırlar. Elektronik kütüphanelerde okul eğitimi alan öğrenci ve ders veren öğretici evlerinden ya da çalışma ofislerinden internet bağlantısı ile kütüphane kataloglarına bağlanabilmektedirler.
Elektronik kütüphanelerde kütüphane katalogları web formatlı olup elektronic information center (EIC) elektronik bilgi merkezli bilgisayar indeksli anında (on-line)
dijital erişim sağlanmaktadır. Elektronik kütüphaneler bir nevi sayısallaştırılmış (dijital) duvarsız kütüphanelerdir.
Dijital kütüphanelerde koleksiyonlar insan yardımı ile elektronik formatlı dosyalara dönüştürülmekte (sanat, müzik, tıp bilimi, kitaplar, film, video görüntüleri, edebiyat, gazete vb.) ve kullanıma açılmaktadır. Sayısal kütüphaneler ve eğitim kurumlarına baktığımızda her ne kadar kullanılan teknoloji ön plana çıksa da temel unsurun insan unsuru olduğu unutulmamalıdır.
Eğitim kurumlarında uygulanan eğitimin kalite unsurunda kütüphaneler direkt etkili ve etkileyici durumdadırlar. Kütüphaneler ister sayısal isterse bina unsurlu olsun eğitim öğretimin vazgeçilmez temel yapılarını oluşturmaktadırlar. Sayısal kütüphaneler özellikle uzaktan eğitim süreçlerinde eğitime katma değer olarak katılmaktadırlar.





Bibliyografya


AKIN, Köksal, “Kütüphanelerde Bilgisayar kullanımı”, Kütüphane-Enformasyon-Arşiv Alanında Yeni Teknolojiler ve Türkmarc, Türk Kütüphaneciler Derneği, İstanbul, s.30, 1991.

ALAV, Orhan. “Kütüphanelerde Web (İnternet) Tabanlı Kullanıcı Eğitimi”, Akademik Bilişim 2000, Isparta, s.150, 2000. E-mail: Orhan@sdu.edu.tr URL: [Sadece Kayıtlı Kullanıcılar Linkleri Görebilir. Üye Olmak İçin Tıklayın...]

BRENNEN, Patrick W. “Teknoloji ve Kütüphaneler: Değişim İçindeki Ortaklar”. Kütüphane-Enformasyon-Arşiv Alanında Yeni Teknolojiler ve Türkmarc, Türk Kütüphaneciler Derneği, İstanbul, s.25, 1991.

Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi (8. cilt) Gelişim Yayınları, İstanbul, 1986.

Cowgill, Allison, – Joan Beam, Implementing an Information Commons in a
University Library, The Journal of Academic Librarianship, Volume 27, Number 6, pages 432.
(URL: [Sadece Kayıtlı Kullanıcılar Linkleri Görebilir. Üye Olmak İçin Tıklayın...] Elsevier Science Database, 14 Ekim 2002)

ÇAĞILTAY, Nergiz Ercil, “Bir Elektronik Kütüphane Projesine Başlarken (Starting on electronic Library Project)”, Türk Kütüphaneciliği, Ankara, (15) 3 s.252, 2001.

ÇELİK, Ahmet, “Üniversite Kütüphanelerinin Geleceği”, Bilgi Dünyası, Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği, Ankara 1 (1) s.47, 2000.

GÜLLE, Tayfun M., “Türk Bilim Politikası ve Ulusal Enformasyon Sistemi” Kütüphane-Enformasyon-Arşiv Alanında Yeni Teknolojiler ve Türkmarc, Türk Kütüphaneciler Derneği, İstanbul s.93, 1991.

HANÇERLİOĞLU, Orhan., Türk Dil Sözlüğü, s.200, 1992.

KÜÇÜK, M. Emin, (mkucuk@hacettepe.edu.tr) “Internet, Bilgi Erişim ve E-Kütüphaneler” Süleyman Demirel Üniversitesi Kongre Merkezi’nde verilen konferans notları, Isparta Mart 2002.

Schwartz, Candy, Digital Libraries: An Overview, The Journal of Academic Librarianship, Volume 26,
Number 6, pages 391,2000.(URL: [Sadece Kayıtlı Kullanıcılar Linkleri Görebilir. Üye Olmak İçin Tıklayın...] Elsevier Science Database, 14 Ekim 2002)

Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, s.257, 1982.

UÇAK, N. Özenç, “Teknolojik Yenilikler ve Geleceğin Kütüphaneleri (Technological Advances Impacting Libraries and Librartes of the Future)”, Türk Kütüphaneciliği, Ankara, (9) 1 s.49, 1995

UYSAL, Neşecan. “Kütüphanenin Eğitimdeki Yeri”, T.K.D.B., (35) 3, s.38, 1996.

YALVAÇ, Mesut, “Kütüphane Hizmetlerinde Bilgisayar Kullanımı” Kütüphane-Enformasyon-Arşiv Alanında Yeni Teknolojiler ve Türkmarc, Türk Kütüphaneciler
Derneği, İstanbul, 1991.

WOODWORD, Hazel, “Electronic Serials: The UK Electronic libraries (ELIB)
Programme. Electronic Serials, Vol:24. No:1, p.16, 1998. Database:Springer