TOPRAK KİRLİLİĞİ ve İNSAN SAĞLIĞINA ETKİLERİ
Endüstriyel atıklar,lağım ve tarım ilaçları toprak kirliliğinin nedenleridir.
Toprak kirliliği, ince bir tabaka ve en verimli bölümü olan üst tabakaya büyük zarar verir.
Tarım ilaçlarının ve gübrenin fazlası bazı yararlı bakterilere zarar verdiğinden dikkatli kullanılmalıdır.

TOPRAK NEDİR ?
Tüm canlıların besin kaynağı olan yerin üst tabakasına toprak denir. Toprak tüm canlılar için gerekli mineralleri ve suyu bünyesinde tutar.
Günlük hayatımızda ihtiyaç duyduğumuz odun,kağıt,pamuk,kum,çakıl taşı ve daha birçok mineral toprağın bünyesinde bulunmaktadır.

TOPRAĞIN YAPISI,KATMANLARI ve ÇEŞİTLERİ
Yakın çevremizdeki toprağa baktığımızda,bunların renk ve yapılarının farklı olduğunu görürüz. Orman tabanı ve kaliteli tarım topraklarının rengi siyaha yakındır. Bu tür toprağın esas yapısını,içinde bol miktarda bulunan bitki ve hayvan atıklarının parçalanması ile meydana gelen “humus” oluşturur.

Rengi siyaha yakın olan topraklar, organik maddelerce zengin, gri-sarı topraklar ise verimsiz topraklardır.
Topraklar yukarıdan aşağıya doğru üç temel tabakadan oluşur.
En üstte bitki ve hayvan atıklarının bol olduğu humus bulunmaktadır.
Bu tabakaya Toprak üst tabakası adı verilmektedir.Burası organik ve inorganik maddelerce zengindir.
Orta Tabaka; çeşitli çözünen maddeler ve minerallerce zengin tabakadır.
Alt Tabaka ise; ana kayadan kopan yarı parçalanmış inorganik maddeler bulunur.

İNSANLARIN ÇEVREYE ETKİLERİ
Faaliyetlerimiz çevreyi olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. İnsanların etkilediği çevrenin başında ormanlar gelir. İnsanlar ormanları devamlı tahrip etmektedir. Ormanlar kesilerek, yakılarak veya asit yağmurları ile yok edilmekte sonunda ormandaki canlıların yaşama şartları ortadan kalkmaktadır.

Baca ve egzozlardan çıkan zehirli gazlar havadaki su buharı ile birleşerek asit yağmurlarını neden olur. Kömürün verdiği zararı azaltmak için yüksek kalorili ve az duman çıkaran kömür kullanılmasına dikkat edilmelidir. Linyit kömürü kok kömüründen daha fazla duman çıkarır. Çevreyi en çok linyit kömürü kirletir.

Doğal gaz kül bırakmadığı gibi dumanı da azdır. Elektrik enerjisi havayı kirletmeyen temiz bir enerji çeşididir. Petrol ve ürünleri duman çıkararak havayı kirletir. Petrol su üzerine yayılarak suyun hava ile temasını keser. Oksijenin suya girmesini önler. Yeteri kadar oksijen alamayan sulardaki bitki ve hayvanlar ölür.

ATIK ÇEŞİTLERİ
Çevreye atılan ve doğal dengeyi bozan zararlı maddelere atık denir.
Kağıt, doğal gübre, yaprak, sofra artığı, hayvan leşleri gibi organik artık ve atıklar bir hücreli mikroorganizmalar tarafından parçalanır. Bu maddeler çevrede geçici kirliliğe neden olur.
Parçalanma sonucu ayrışan maddeler tekrar tabiata kazandırılmış olur.
Cam şişeler, teneke kutular, deterjan, petrol, plastikler, piller, tarım ilacı, poşetler ve benzeri maddeler çevrede uzun zaman bozulmadan kalabilmektedir. Bu maddeler kalıcı kirliliğe sebep olur.

DOĞAL DENGENİN BOZULMASI
Çevrenin tahribi, ya doğal çevrenin yok edilmesi ile ya da çevrenin kirletilmesi ile olur.
Bozulan bir çevrenin eski sağlıklı yapısına dönüştürülmesi pek mümkün olmamaktadır.
Çevredeki doğal alanları tahrip eden zararlı maddeler; besinler, hava ve su yolu ile insanlara ulaşmaktadır. Kirlenmiş ortamlarda mikroplar çoğalarak insanda çeşitli hastalıklara sebep olmaktadır.

Çevrenin doğal dengesinin bozulmasına yol açan sebepleri kısaca şöyle sıralayabiliriz:
• Aşırı ve plansız şehirleşme,
• Çevre gözetilmeden kurulmuş endüstri tesisleri,
• Belediye hizmetlerinin aksaması, vatandaşlarda çevre bilincinin yerleşmemiş olması,
• Kalitesiz kömür ve petrol ürünlerinin aşırı miktarda ve usulüne uygun olmayan şekilde yakılması sonucu çıkan zehirli baca ve egzoz gazları,
• Tarım ilacı, gübre, boya, deterjan, pil, ahşap işçiliğinde kullanılan vernik, cila gibi kimyasal maddelerin çevreye atılması,
• Böcek öldürücü, koku örtücü (deodorant), boya püskürtücü (spreyler) gibi basınçlı gaz taşıyan mamullerin kullanılması.

HAVA VE HAVA KİRLİLİĞİ
Havanın yapısında % 78 azot, % 21 oksijen, % 1 karbondioksit ve diğer gazlar bulunur.
Havanın bu doğal yapısını değiştiren her türlü madde kirleticidir.

HAVA KİRLİLİĞİ VE İNSAN SAĞLIĞINA ETKİLERİ
Kirli hava temel olarak duman ve sisten meydana gelir. Kalitesiz yakıt kullanılması sonucu ve araba egzozlarından çıkan artıklar kirlenmenin en önemli nedenlerindendir.
Hava kirliliği insan, hayvan ve bitkilere etki etmektedir. İnsanlara etkileri;
Solunum yolu rahatsızlıkları
Astım, bronşit
Vücudun savunma mekanizmasının zayıflaması

ASİT YAĞMURLARI
Fabrika bacalarından ve egzozlardan çıkan kükürt dioksit ve azot oksit gazları havaya karışır.
Buhar halindeki su ve oksijenle reaksiyona girerek sülfürik ve nitrik asite dönüşür. Asitli su buharı bulutlarla hava akımıyla çok uzak yerlere taşınabilir.
Toprağa yağmur olarak düşüp bitkilerin kurumasına sebep olur.

SU VE SU KİRLİLİĞİ
Hayatın en temel gereksinimlerinden birisi sudur. Canlıların tümü yaşamaları için suya ihtiyaç duyarlar.
Suyu içme ve temizlik ihtiyaçlarımız için kullanırız. Su aynı zamanda sanayi tesislerinde, sulamada ve enerji elde etmede kullanılır.
İnsan vücudunun yaklaşık % 70’ i sudur. İnsan kanındaki su miktarı ise % 90’ dan fazla-dır. Su çok iyi bir çözücü olup bir çok maddeyi çözer.


İÇME SUYUNUN TEMİZLENMESİ:
İçme sularının temizlenmesi için yapılan işlemlere arıtma denir. Barajlardaki suların evlerimize gelmeden önce geçirdiği aşamalar:
1 ) Dinlendirme : İçindeki küçük parçacıkların Çökmesi için barajlardaki sular dinlendirme havuzlarına alınır.
2 ) Havalandırma : Su havaya püskürtülerek güneş ışığı ve oksijenle teması sağlanır. Böylece su içindeki mikropların bir kısmı öldürülür.
3 ) Süzme : Dinlendirilmiş su, çeşitli süzgeçlerden geçirilerek süzülür.
4 ) İlaçlama : Havuzlarda suyun içine mikrop öldürücüler atılır. Temizlenmiş su evlerimize gönderilir.

SU KİRLİLİĞİ
Su tüketiminin artması ya da suyun kirletilmesi önemli sorular açığa çıkarır. Kirliliğin başlıca sebepleri ;
• Bakteriler ve virüsler
• Organik atıklar
• Suda çözünen inorganik maddeler
• Tortular
• Radyoaktif maddeler
• Sıcaklıktır.


KONU İLE İLGİLİ ÇIKMIŞ SORULAR
1- Aşağıdakilerden hangisi hayatın devamlılığında etkilidir?
1- Suyun dolanımı
2- Azot çevrimi
3- Karbondioksit özümlemesi
A ) Yalnız 1 B ) 1-2 C ) 2-3 D ) 1-2-3
ÇÖZÜM: Hayatın devamı için madde çevrimi ve fotosentez çok önemlidir.
Cevap D

2- Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı içme suyunun özelliği değildir ?
A ) Kokusuz olma
B ) Renksiz olma
C ) Organik artık bulundurma
D ) Çözünmüş hava bulundurma
ÇÖZÜM: Sağlıklı bir içme suyu renksiz ve kokusuz olmalı, içinde çözünmüş hava bulunmalı, sertliği düşük olmalı ve içinde organik artık bulundurulmamalıdır.
Cevap C

3- Aşağıdakilerden hangisi çevre kirliliğine yol açmaz ?
A ) Sulamaya yönelik baraj yapma
B ) Ormanlık alanlara yerleşim birimleri kurma
C ) Termik santrallerde düşük kalorili kömür
kullanma
D ) Sanayi tesislerini genellikle ovalarda yapma
ÇÖZÜM: Sulamaya yönelik baraj yapma çevre kirliliğine yol açmaz.
Çözüm A

4- 1- Siyaha yakın renkteki topraklar en verimli topraklardır.
2- Gri - sarı topraklar verimsizdir.
3- Organik maddece zengin toprakların rengi siyaha yakındır.
Yukarıdaki bilgilerden hangisi doğrudur ?
A ) Yalnız 1 B ) Yalnız 2 C ) 1-3 D ) 1-2-3
YANIT: D

5- Toprağın temel tabakalarında bulunan maddelerin özellikleri hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur ?
Üst tabaka Orta tabaka Alt tabaka
A ) Humus Organik-İnorganik İnorganik
B ) Organik Humus İnorganik
C ) İnorganik Organik Humus
D ) İnorganik Humus Organik
YANIT: A

6- Humuslu toprağın en verimli toprak olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A ) Organik ve inorganik maddelerce zengin olması
B ) Renginin siyaha yakın olması
C ) En üst tabakada bulunması
D ) Bitki ve hayvan artıklarının az bulunması
YANIT: A

7- 1- Renksiz ve kokusuz olmalı.
2- Sertliği düşük olup belli bir oranda tuz içermeli
3- Sıcaklığı 6-12 C arasında olmalı.
4- İçinde çözünmüş hava bulunmalı.
5- İçme suyuna organik atıklar karışmamalı.
Yukarıdakilerden kaç tanesi içme suyunun özelliklerindendir.
A ) 5 B ) 4 C ) 3 D ) 2
YANIT: A

__________________