Unutkanlık Deyip Geçmeyin
Dünya nüfusunun her geçen gün giderek yaşlanması yaşlılığa bağlı sağlık problemlerinin de ön plana çıkmasına neden oluyor. Yaşlılarda gözlenen ve çoğu zaman birbirleriyle bağlantılı olan unutkanlık ve davranış bozukluklarında doğru tanıyı koyarak, tedavi için hemen harekete geçmek gerekiyor.
Geçmişte çok az tanınan ve bilgi sahibi olunan hastalıklar bugün toplumları tehdit eder hale geldi. Buna bağlı olarak da gerek korunma gerekse tanı ve tedavi konusunda yeni stratejiler geliştirmek zorunlu bir hal aldı. Yaşlılıkta ortaya çıkan demans, hareket bozuklukları, Alzheimer, Parkinson gibi hastalıklar birbirleriyle çok yakınlar. Farklı uzmanlık alanlarının bir arada çalışmasını gerektiren bu sorunlar için çok daha koordine çalışabilmek adına Anadolu Sağlık Merkezi yeni bir yapılanma gerçekleştirdi. Çalışmalarına başlayan Unutkanlık, Davranış ve Hareket Bozukluğu Kliniği aynı zamanda bu alanda bir ilk olma özelliğini taşıyor.
Unutkanlık ve Davranış Bozuklukları İlişkili
İlk bakışta, hareket, davranış bozuklukları ve unutkanlık birbirinden çok farklıymış gibi görünse de aslında birbirine çok yakın sorunlar. Anadolu Sağlık Merkezi Konsültan hekimlerinden Nörolog Dr. Lütfü Hanoğlu'nun verdiği bilgiye göre, bu hastalıklar gözden geçirildiğinde hareket bozukluklarına büyük ölçüde davranış ve unutkanlıkla bağlantılı rahatsızlar eşlik ediyor. Ya da Alzheimer hastalarında hareket bozuklukları ortaya çıkabiliyor. Araştırmalar, bu hastalıklarda beyinde izlenen bozuklukların yakın ilişki içinde olduklarını ortaya koyuyor. Bu nedenle bu iki grup hastalık arasında geçişler söz konusu oluyor, birisini bilmek diğerini de bilmeyi gerektiriyor. Her iki durumun bir arada incelendiği bir klinik de amaca daha çok hizmet edebiliyor ve hastalara daha çok yardım sağlayabiliyor.


Tek Sorun Unutkanlık Değil
Nöroloji çok geniş bir alan olmakla birlikte kesiştiği alanlar bulunuyor. Psikiyatri, yaşlı insanların sorunlarını çözmeye çalışan geriatri, fizik tedavi ve rehabilitasyon bu alanların başında geliyor. Unutkanlık, hareket ve davranış bozuklukları denildiği zaman tüm bu alanlarda bir takım ortak buluşma noktaları oluyor. Özellikle son dönemlerde ön plana çıkan yaşlı sorunları da bu yaklaşım doğrultusunda tüm bu uzmanlık alanlarının bir arada çalışmasını gerektiriyor. Yaşlı nüfusun tek sorununun unutkanlık olmadığını hatırlatan Anadolu Sağlık Merkezi Nöroloji uzmanı Doç. Dr. Zehra Betül Yalçıner, sözlerine şöyle devam ediyor:
"Unutkanlık genellikle bir klinik tablonun üstte görülen kısmı oluyor. Yani hasta unutkanlık şikayeti ile gelebiliyor ama hastanın hikayesini öğrendiğiniz zaman sadece unutkanlık değil, aynı zamanda hareketlerinde yavaşlama olduğunu, eski performansını sadece hafıza alanında değil, günlük becerileri alanında da gösteremediğini fark edebiliyorsunuz. İlişkilerinin değişmiş bozulmuş eskisinden farklı hale gelmiş olduğunu, daha huysuz, sinirli, iştahsız olduğunu görebiliyoruz. Dolayısıyla bunun toplu bir şekilde ele almak uygun oluyor. Şikayetlerde ön planda olanlar değişkenlik gösterebilir. Bazen unutkanlık, uykusuzluk ön planda olurken bazen davranış bozuklukları ön planda olabilir. Böylece pek çok sorun bir arada olduğu zaman unutkanlığı ve davranış bozukluklarını aynı kategori içerisinde değerlendirmek gerekiyor."
Parkinson, 50'li Yaşlarda da Ortaya Çıkabilir
Daha çok yaşlı insanlarda görülen, en bilineni ise Parkinson olan hareket bozukluklarının biraz daha farklı bir alan olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Yalçıner, "Hareketlerdeki serbestinin ortadan kalktığı, istemli hareketleri rahat yapamadığı ama istemeden yaptığı hareketlerin olduğu şikayetlerle de insanlar gelebiliyorlar. Bunların mutlaka çok ileri yaşlarda olması da gerekmiyor. Örneğin 50 yaşında da bu sorunlar ortaya çıkabilir. Genetik nedenler ya da hayatının herhangi bir döneminde karşılaşılan toksik maddeler de yaşlı insanlarda görmeye alışkın olunan bazı hastalıkların daha erken yaşlarda görülmesine neden olabiliyor" diye konuşuyor.


Doğru Tanıyı Koymak Çok Önemli
Tedavisi uzun süren, aynı zamanda bakım da gerektiren bu hastalıklar toplumsal desteğe daha fazla ihtiyaç duyuyor, toplumsal maliyetleri de yükseltiyor. Hem dünyada, hem de Türkiye'de bu hastalıklar için ileri düzeyde bilgi düzeyi sağlanmış son derece az klinik bulunduğunu söyleyen Dr. Hanoğlu, ASM bünyesinde amaçlarının bir üst merkez kurabilmek olduğunu anlatıyor. Bu tür rahatsızlıkların tanılarının her zaman doğru olmadığını belirten Dr. Hanoğlu, bu sınıfın içerisinde değişik alt grupların bulunduğunu ve bunların takiplerinin de az çok birbirlerinden farklılık göstermesi gerektiğini söylüyor. Doğru tanı konup, tedavisinin doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi için detaylı bir incelemeye ihtiyaç duyuluyor. Bu noktada da yine böyle bir üst merkeze ihtiyaç duyuluyor.
Tanıda Kullanılan Yöntemler
Bu hastalıkların diğer standart nörolojik yaklaşımdan daha farklı özellik taşıdığını söyleyen Dr. Hanoğlu, klinik bünyesinde hastalıkların tanısında uyguladıkları prosedürler hakkında şunları anlatıyor:
"Birinci basamaktaki yaklaşım aslında genel nörolojik yaklaşımdan çok farklı değil, hastaları muayene ediyoruz, diğer farklı rahatsızlıklarla ilgili bizim sık kullandığımız görüntüleme yöntemlerini, laboratuvar tekniklerini kullanıyoruz. Daha sonra bu rahatsızlıkların temelinde akli melekelerde bozulma olup olmadığının anlaşılması için özel bir teknik, nöropsikometrik inceleme yöntemi kullanıyoruz. Bu yöntemle hem hastalığın ne olduğunu ayırt edebiliyoruz, hem de nasıl bir seyir izlediğini takiplerimizde anlayabiliyoruz. Hareket bozukluklarına gelince de onlarla ilgili yine takip ölçeklerimiz ve skalalarımız var. Bu hastaların bir kısmı bazı ameliyatlardan yarar görüyor. Yine ASM'de Parkinson ve hareket bozuklukları cerrahisi ile bağlantımız söz konusu. Yine, bu poliklinik içerisinde nöroloji uzmanı temel bir pozisyonda olmakla birlikte; psikiyatrist, geriatri uzmanı bu ekibin bir parçasını oluşturuyor."


Hasta Yakınları da Unutulmadı
Hastaların yakınlarına da destek olmak gerektiğini söyleyen Doç. Dr. Betül Yalçıner, bu alanda da çalışmalarının olacağını söylüyor. Klinik bünyesinde ailelere programlar dahilinde grup terapileri gerçekleştirmeyi planladıklarını anlatan Doç. Dr. Yalçıner, sözlerine şöyle devam ediyor:
"Özellikle demansı olan hastaların yakınları da çok ciddi risk altındalar. Böyle bir kişiye sürekli bakım vermenin yarattığı baskı ve stresin sonuçları çok farklı olabiliyor. Depresyon, kendi gelecekleri ile ilgili korkular gibi pek çok problemle karşılaşılabiliyor. Onların sorunlarıyla da bir ucundan ilgilenebilmeyi ümit ediyoruz. Bu tür şeyler bazen paylaşılınca daha kolay atlatılabilir oluyor. Bu durumun pek çok kişinin başına geldiğini görmek, sorunun üstesinden gelmeyi kolaylaştırıyor."

__________________